Aardrijkskundeklas
  • Home
  • Weer & Klimaat
    • Temperatuur
    • Wind
    • Neerslag
    • Orkanen
    • Tornado's
    • Systeem van Köppen
    • Zeestromen
  • Bewegende Aarde
    • Platentektoniek
    • Vulkanisme
    • Aardbevingen
    • Verwering
    • Erosie
    • Sedimentatie
  • Aardrijkskundehulp
  • AK videos
  • Leertips
  • Home
  • Weer & Klimaat
    • Temperatuur
    • Wind
    • Neerslag
    • Orkanen
    • Tornado's
    • Systeem van Köppen
    • Zeestromen
  • Bewegende Aarde
    • Platentektoniek
    • Vulkanisme
    • Aardbevingen
    • Verwering
    • Erosie
    • Sedimentatie
  • Aardrijkskundehulp
  • AK videos
  • Leertips
  Aardrijkskundeklas

Aardrijkskundehulp

Heb je aardrijkskundige vragen? Dan ben je hier aan het goede adres. Op deze pagina vind je uitleg bij de vragen die in de aardrijkskundeles het vaakst gesteld worden. De antwoorden zijn gerangschikt op dezelfde thema's als op de rest van deze site: Weer & Klimaat en Bewegende Aarde. Bij elk antwoord staat een link naar de pagina waar je het onderwerp uitgebreider kunt nalezen. Kom je er daarna nog niet uit? Stel je vraag dan gewoon in de les, of kijk bij de AK videos: daar wordt veel stof nog eens in beeld uitgelegd.

Weer & Klimaat


Wat is het verschil tussen weer en klimaat?
Het weer is de toestand van de atmosfeer op een bepaald moment en op een bepaalde plaats: de temperatuur, de neerslag, de bewolking en de wind van vandaag. Het klimaat is het gemiddelde weer over een lange periode, meestal dertig jaar. Als het in juli een week lang regent, zegt dat iets over het weer; dat de zomers in Nederland gemiddeld gematigd warm zijn, zegt iets over het klimaat.

Waarom is het aan de evenaar warmer dan aan de polen?
Dat komt door de hoek waaronder de zonnestralen het aardoppervlak raken. Bij de evenaar valt het zonlicht bijna loodrecht in: dezelfde hoeveelheid zonne-energie komt op een klein oppervlak terecht en warmt dat sterk op. Richting de polen valt het licht steeds schuiner in, waardoor dezelfde energie over een veel groter oppervlak verdeeld wordt. Bovendien moeten schuine stralen een langere weg door de dampkring afleggen. Meer over de factoren die de temperatuur bepalen lees je bij Temperatuur.

Waarom is het in de bergen kouder?
De lucht koelt af naarmate je hoger komt, gemiddeld met ongeveer 0,6 °C per 100 meter. Een rekenvoorbeeld: in een dal op 500 meter hoogte is het 18 °C. Op een bergtop van 2500 meter is het dan ongeveer 18 − (2000 : 100 × 0,6) = 18 − 12 = 6 °C. Bij dit soort vragen reken je dus eerst het hoogteverschil uit, deel je dat door 100 en vermenigvuldig je de uitkomst met 0,6.

Hoe ontstaat wind?
Wind ontstaat door verschillen in luchtdruk. Waar lucht opwarmt, stijgt ze op en ontstaat aan het aardoppervlak een gebied met lage luchtdruk. Waar lucht afkoelt, daalt ze en ontstaat hoge luchtdruk. Lucht stroomt altijd van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied; hoe groter het drukverschil, hoe harder het waait. Door de draaiing van de aarde wordt de wind op het noordelijk halfrond naar rechts afgebogen en op het zuidelijk halfrond naar links: het corioliseffect. Zie ook Wind.

Welke soorten neerslag moet ik kennen?
Neerslag ontstaat als vochtige lucht opstijgt, afkoelt en de waterdamp condenseert tot wolken. Er zijn drie manieren waarop lucht kan opstijgen. Bij stijgingsregen stijgt verwarmde lucht vanzelf op, zoals elke middag in het tropisch regenwoud. Bij stuwingsregen wordt lucht tegen een gebergte omhoog gedwongen, waardoor de loefzijde nat is en de lijzijde droog. Bij frontale regen schuift warme lucht over koude lucht heen langs een warmtefront of een koufront, zoals bij de depressies die vanaf de Atlantische Oceaan over Nederland trekken. Meer uitleg vind je bij Neerslag.

Waarom ontstaan orkanen alleen boven warme zeeën?
Een orkaan haalt zijn energie uit warm zeewater van minstens ongeveer 26 °C. Boven zo'n zee verdampt veel water; als die vochtige lucht opstijgt en condenseert, komt er warmte vrij die de storm verder aandrijft. Vlak bij de evenaar ontstaan geen orkanen, omdat het corioliseffect daar te zwak is om de lucht te laten draaien. Boven land of koud water verliest een orkaan zijn energiebron en zwakt hij af. Lees verder bij Orkanen en Tornado's.

Hoe gebruik ik het systeem van Köppen?
Köppen deelt de klimaten van de aarde in met hoofdletters: A (tropische klimaten, de koudste maand is warmer dan 18 °C), B (droge klimaten, de verdamping is groter dan de neerslag), C (gematigde klimaten, de koudste maand ligt tussen −3 °C en 18 °C), D (landklimaten met strenge winters, de koudste maand is kouder dan −3 °C) en E (poolklimaten, de warmste maand is kouder dan 10 °C). Nederland heeft een Cfb-klimaat: gematigd, het hele jaar neerslag en een gematigde zomer. Bij het indelen van een klimaatgrafiek begin je altijd met de vraag of het klimaat droog is (B); daarna kijk je naar de temperatuur van de koudste en de warmste maand. Zie Systeem van Köppen.

Hoe lees ik een klimaatgrafiek?
In een klimaatgrafiek staan de staafjes voor de gemiddelde neerslag per maand (in millimeter) en de lijn voor de gemiddelde temperatuur per maand (in °C). Let op drie dingen: hoe warm is het in de koudste en in de warmste maand, hoeveel neerslag valt er in totaal per jaar, en is die neerslag gelijkmatig over het jaar verdeeld of is er een droge tijd? Het verschil tussen de warmste en de koudste maand heet de temperatuurjaarschommeling. Een kleine jaarschommeling wijst vaak op een ligging aan zee, een grote jaarschommeling op een ligging midden in een continent.

Wat doen zeestromen met het klimaat?
Warme zeestromen voeren warm water van de evenaar naar hogere breedten en maken het klimaat aan de kust zachter. De Golfstroom en zijn verlengde, de Noord-Atlantische Drift, zorgen ervoor dat het in West-Europa in de winter veel minder koud is dan op dezelfde breedte in Canada. Koude zeestromen koelen de lucht boven zee juist af; daardoor ontstaat er weinig neerslag en liggen er langs zulke kusten vaak woestijnen, zoals de Atacama langs de Humboldtstroom. Zie Zeestromen.

Bewegende Aarde


Waarom bewegen de platen?
De aardkorst bestaat uit grote en kleine platen die op de taaie, hete mantel liggen. Door stromingen in de mantel bewegen de platen een paar centimeter per jaar. Bij platengrenzen onderscheid je drie soorten bewegingen. Bij divergentie bewegen platen uit elkaar en komt magma omhoog, zoals bij de Mid-Atlantische Rug en op IJsland. Bij convergentie botsen platen: een oceanische plaat duikt onder een andere plaat (subductie), of twee continentale platen stuwen samen een gebergte op, zoals de Himalaya. Bij een transformbreuk schuiven platen langs elkaar, zoals bij de San Andreasbreuk in Californië. Zie Platentektoniek.

Waarom zijn niet alle vulkanen hetzelfde?
Bij divergente platengrenzen en hotspots komt dunne, hete basaltische lava naar boven. Die stroomt makkelijk weg en vormt brede, flauwe schildvulkanen, zoals op Hawaï. Bij subductiezones is het magma taaier en rijker aan gassen; de druk loopt op tot een explosieve uitbarsting en er ontstaan steile stratovulkanen, zoals de Vesuvius en de Fuji. Meer hierover lees je bij Vulkanisme.

Wat is het verschil tussen het hypocentrum en het epicentrum?
Het hypocentrum is de plek diep in de aarde waar de spanning tussen de gesteenten zich plotseling ontlaadt en de aardbeving begint. Het epicentrum is het punt aan het aardoppervlak recht boven het hypocentrum; daar is de schade meestal het grootst. De kracht van een aardbeving wordt uitgedrukt in een magnitude: elke stap hoger op de schaal betekent een ongeveer tien keer grotere uitslag op de seismograaf. Hoeveel schade er ontstaat, hangt daarnaast af van de diepte van de beving, de ondergrond en de manier waarop er gebouwd is. Zie Aardbevingen.

Verwering, erosie en sedimentatie: wat is wat?
Deze drie begrippen worden vaak door elkaar gehaald, maar ze vormen samen één keten. Bij verwering valt gesteente ter plekke uiteen: mechanisch door vorst en temperatuurverschillen, chemisch doordat regenwater het gesteente oplost, of biologisch door plantenwortels. Bij erosie wordt het losse materiaal weggevoerd door stromend water, wind of ijs. Bij sedimentatie wordt dat materiaal weer afgezet zodra de stroming te zwak wordt om het mee te nemen, bijvoorbeeld in een delta of op de bodem van een meer. Een handig ezelsbruggetje: eerst kapot, dan weg, dan neer.

Leren voor een toets


Hoe leer ik aardrijkskunde het best?
Begin niet met het uit je hoofd leren van losse feiten, maar zorg dat je de oorzaak-gevolgrelaties begrijpt: waardoor ontstaat iets en wat zijn de gevolgen? Maak bij elke paragraaf een schema of een mindmap en oefen met het tekenen van eenvoudige doorsneden, bijvoorbeeld van een subductiezone of van stuwingsregen langs een gebergte. Gebruik bij elk onderwerp ook de atlas: zoek de voorbeelden uit je boek op de kaart op, zodat je weet waar ze liggen. Meer tips vind je op de pagina Leertips.


✕